Zez Ukryty (Heteroforia)
Zez ukryty to skłonność oczu do odchylania się od równoległego ustawienia, która na co dzień pozostaje niewidoczna, ponieważ mózg utrzymuje oczy w prawidłowej pozycji dzięki mechanizmowi fuzji — połączenia dwóch obrazów w jeden.
Różnica między zezem jawnym a ukrytym nie polega na wielkości odchylenia, tylko na tym, czy układ nad nim panuje. W zezie ukrytym panuje. Oczy ustawiają się prawidłowo tak długo, jak długo pracują razem — dopiero przerwanie tej współpracy ujawnia tendencję do zbaczania.
Dlatego zez ukryty wykrywa się badaniem, a nie obserwacją. Podczas testu zasłaniania osoba badająca na moment przysłania jedno oko, przerywając połączenie obrazów. Zasłonięte oko ustawia się wtedy w swojej pozycji spoczynkowej, a po odsłonięciu wraca na miejsce — i ten powrotny ruch jest tym, czego badający szuka.
Sama obecność zeza ukrytego jest zjawiskiem powszechnym i u większości ludzi nie powoduje żadnych dolegliwości. Znaczenie ma dopiero sytuacja, w której układ przestaje sobie z nim radzić — mówi się wtedy o dekompensacji.
Wytyczne krajowe wskazują, że ćwiczenia ortoptyczne mają udowodnione zastosowanie właśnie w zezach ukrytych, gdy są one przyczyną objawów zmęczeniowych, oraz w niedomodze konwergencji. Poza tymi wskazaniami brakuje dowodów naukowych na ich skuteczność.
Zez ukryty rozpoznaje się badaniem u specjalisty — ocu•vio nie ocenia ustawienia oczu i takiego badania nie zastępuje. Jeśli dziecko pozostaje pod opieką specjalisty, o doborze domowych aktywności decyduje osoba prowadząca.
Najczęstsze pytania
Czym zez ukryty różni się od zeza jawnego?
Nie wielkością odchylenia, tylko tym, czy układ nad nim panuje. Przy zezie ukrytym oczy ustawiają się prawidłowo, dopóki pracują razem — odchylenie ujawnia się dopiero, gdy tę współpracę się przerwie.
Dlaczego zeza ukrytego nie widać w domu?
Bo mechanizm łączenia obrazów z obu oczu na bieżąco utrzymuje oczy w prawidłowej pozycji. Odchylenie pokazuje dopiero test zasłaniania, w którym badający na moment tę współpracę przerywa.
Czy zez ukryty zawsze wymaga postępowania?
Nie. U większości ludzi jest obecny i nie powoduje żadnych dolegliwości. Znaczenie ma dopiero moment, w którym układ przestaje sobie z nim radzić i pojawiają się objawy zmęczeniowe.
Kiedy ćwiczenia ortoptyczne mają tu udowodnione zastosowanie?
Wytyczne krajowe wymieniają zezy ukryte dające objawy zmęczeniowe oraz niedomogę konwergencji. Poza tymi wskazaniami brakuje dowodów naukowych na skuteczność.
Pojęcia pokrewne
Źródło: Polskie Towarzystwo Okulistyczne, Sekcja Okulistyki Dziecięcej i Leczenia Zeza, Wytyczne postępowania w zezie, 2021.
Wróć do słownika pojęćNiniejsza pozycja słownikowa pełni funkcję wyłącznie edukacyjną. Platforma ocu•vio nie jest wyrobem medycznym w rozumieniu przepisów prawa — nie diagnozuje, nie leczy i nie koryguje wad wzroku ani chorób oczu. Misje cyfrowe i materiały PDF pełnią funkcję rekreacyjno-relaksacyjną, wspierając codzienną higienę cyfrową i zdrowe nawyki przed ekranem. Treści słownika nie zastępują konsultacji ze specjalistą.